बारा, नेपाल – बारामा उखु (चिनी कच्चा बस्तु) काट्ने र मिलसम्म पुर्याउने काम अहिले चरम सिजनमा पुगेको छ। जाडो मौसम सुरु भएसँगै मंसिरमा रोपिएको उखु १०–१२ महिनापछि काट्न उपयुक्त भएकोले बिहानैदेखि साँझसम्म धेरै किसानहरू खेतबारीमा खटिएका छन्। उनीहरूले उखु काट्ने, बाँध्ने र जिल्लाको एकमात्र चिनी उद्योग Reliance Sugar Mills मा लगेर बिक्री गर्ने काममा व्यस्त देखिएका छन्।
उखु खेती धेरै ग्रामीण परिवारका लागि रोजगारीको मुख्य स्रोत हो। तर, लागत वृद्धि, उत्पादन खर्च र बजार मूल्यवर्गको चुनौतीले किसानहरूको उत्साह प्रभावित भएको छ। यस वर्ष सरकारले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ का लागि उखुको न्यूनतम समर्थन मूल्य प्रति क्विन्टल रु. ६२० तोकेको छ भने सरकारी अनुदान रु. ७० थप गरिएको छ, जसले गर्दा किसानले कुल रु. ६९० पाउने व्यवस्था गरिएको छ। तर, किसानहरूले उत्पादन लागत घटाउन नसक्ने भएकाले यो मूल्यले लागत समेत उठ्न नसकेको गुनासो गर्छन्। किसान प्रतिनिधिहरूले समर्थन मूल्य रु. ७५० प्रतिक्विन्टल कायम गर्न सरकारसँग माग गरिरहेका छन् जसको पक्षपात र निर्णय प्रक्रियामा अझै छलफल जारी छ।
किसानहरूका लागि उखु समर्थन मूल्य र अनुदानको विषय विगतदेखि नै विवादास्पद बनेको छ। वर्षौंदेखि समर्थन मूल्य सेट गर्दा किसान, चिनी उद्योग र सरकारबीच समझदारी बनाउने प्रयास भइरहे पनि मूल्यले उत्पादन खर्चलाई पूरा नगर्ने समस्याले थप चुनौती उत्पन्न गरेको छ। विगतमा पनि किसानहरूले अनुदान रकम रु. १ अर्ब ६० करोड उपलब्ध गराउन माग गर्दै आएका थिए, जसले उखु खेतीलाई थप प्रोत्साहन मिल्ने अपेक्षा राखिएको थियो।
फागुनदेखि वैशाखसम्म काटिने परिपाटीअनुसार अहिले बाराका ग्रामीण क्षेत्रमा उखु कटाइ तथा चिनी मिलमा प्रस्तुति प्रक्रिया तीव्र भएको छ। किसानहरूले बिहानैदेखि मिलसम्म उखु पुर्याउने र ढुवानीमा समेत ब्यस्ततालाई सामना गरिरहेका छन्। खेतीयोग्य उखु कटाइएको खेतहरूमा हल्का धूलो र श्रमले भरिएको माहोलले रोपाइँदेखि अब कटाइसम्मको कठिन यात्रा झल्काउँछ।
विश्लेषकहरूका अनुसार उचित मूल्य निर्धारण, लागत समायोजन र बजार सुनिश्चितता भएमा किसानहरूको आम्दानी बढ्ने र उखु उत्पादन अझ दिगो तथा लाभदायी बन्ने सम्भावना छ। उनीहरूले सरकारी, चिनी उद्योग र किसानबीच समन्वयमा आधारित समाधान खोज्न आवश्यक रहेको जोड दिएका छन्।
बाराको उखु सिजनले आर्थिक रूपमा कृषक समुदायमा सक्रियता ल्याएको छ, तर लागत र मूल्यवर्गबारे थप सुधार आवश्यक रहेको छ भन्ने आवाज पनि सुनिन्छ। किसानहरू भन्छन्– “उखु हाम्रो मुख्य आयको स्रोत हो, त्यसैले यसलाई थप आर्थिक र नीति रुपले मज़बूत बनाउनुपर्छ।”
प्रतिक्रिया दिनुहोस्